Güçlü Kim; Teknoloji mi, Biz mi? Teknolojik Determinizm

Güçlü Kim; Teknoloji mi, Biz mi? Teknolojik Determinizm

0

Teknolojik determinizm nedir, diğer adıyla teknolojik iyimserlik ne anlama gelir? İnsanlık tarihi boyunca varolmuş bir kavram aslında teknoloji. İnsan ihtiyaçlarına yönelik ortaya çıkan her türlü yardımcı araç -gereç, yetenek ve bilgi… Peki artık güç kimin elinde? İnsanlar mı teknolojiyi yönlendiriyor, yoksa teknoloji mi bizi?

Determinizm

Determinizm anlayışına göre, günlük hayatta aldığımız kararlar, düşüncelerimiz, eylemlerimiz ve ahlaki tercihlerimiz belirlenmiş ve kesin kurallar içerisindedir. Özgür irade diye bir şey yoktur, tamamen yanılsamadır. Bize özgü sandığımız hareketler bile aslında sadece bilimsel yasaların normal şekilde işleyişidir.

İnsan iradesi nedenler zinciri ile gelişen bir durumdur ve bu irade oluşumnda insanın etkisi yoktur. Kararları etkileyen sadece nedenler ve sonuçlar vardır. Bu sebepten nedensellik ilkesi determinizmin temel taşıdır.

Determinizme göre, evrende bir düzen vardır; nedenler ve sonuçlar bu düzen içerisinde işler. Bu düzen çözüldüğünde nedenler ve sonuçların açıklanıp daha sonra gelişecek olayların bilgisini elde etmek mümkün olacaktır. Bir nevi matematik formülü yani… Belirli bir durumda ne olacağı önceden belli. Denklemde formülü doğru yere koyduğunuz da soruyu da çözüyorsunuz.

Spinoza‘nın determinizm anlayışına göre ise aklın tamamen objektif oluşu mutlak determinizm olarak nitelendirilir.

Determinizmin klasik açıklamasını 18. yüzyılda Pierre-Simon Laplace yapmıştır. Bu açıklamaya göre evrenin bugünkü durumu, evrenin önceki durumunun sonucu; sonraki durumunun ise nedenidir. Bu bağlamda olaylar sürekli bir nedensellik ilkesi içerisinde döner dolaşır.

Teknolojik Determinizm Nedir?

Yaygın olarak toplum bilimciler arasında teknoloji ile ilgili görüşler temelde iki bölümde incelenir. Bunlar teknolojik iyimserlik yani (teknolojik determinizm) ve teknolojik kötümserliktir.

Teknolojik Determinizm anlayışına göre teknoloji, insan denetiminin dışında, kendi iradesi ve kendi özgür yörüngesinde hareket ederek insan hayatının işleyişini değiştirmekte ve biçimlendirmektedir.

Bu kuram diyor ki; insanlar teknolojiyi ancak sonuçlarını gördükten sonra anlayabilirler. İnsanlar teknolojinin gücünün farkında değillerdir. Teknolojiyi kendilerinin yönettiklerini zannetmektedirler. Oysa ki insanın kendi iradesi teknolojinin gücü tarafından kontrol edilir. Şuan ki yaşamını terk edip teknolojiye bağımlı olmadan yeni bir hayat kurabilmek imkansız gibi bir şeydir.

Bu noktada teknolojinin esiri olmamak için onu önce onu keşfetmeli, kontrol altına almalı ve nimetlerinden yararlanmalıyız.

Teknolojik determinizm üzerine Marshall McLuhan “Kıyıya vurmadıkları sürece balıklar suyun farkında değildir.” diyerek en kısa şekilde özetlemiştir.

Marshall Mcluhan’ın görüşleri teknolojik determinizm kavramını açıklamada önemli bir yere sahiptir.

Teknolojik determinizmin farkında olan siyasi kişilikler ve kurumlar bunun etkisini ve gücünü kullanarak teknolojinin gücü ile kitlelere yön vermektedirler.

Bu bağlamda mesajın içeriğinden ziyade, verileceği mecra kimi zaman daha fazla önem taşımaktadır. ”The Medium is the message!” yani ‘’Medya mesajdır.’’ sözü bu tezini açıklayan en kısa ve akılda kalıcı ifadedir.

McLuhan’ın medyayla ilgili geliştirdiği önemli düşüncelerinden biri de kitle iletişim araçlarını sıcak/soğuk olarak ketegorilere ayırmasıdır. Sıcak araçlar izleyici katılımının zayıf olduğu araçlardır çünkü bu araçlar enformasyonu daha eksiksiz iletirler.

Öte yandan soğuk araçlar söz konusu olduğunda izleyici katılımı daha güçlüdür çünkü izleyici enformasyonun iletimindeki eksik unsurları kendi zihninde tamamlamak zorundadır. Söz konusu iletişim aracı soğuk iletişim araçları olduğunda, içeriği şekillendiren araçtır. Mesajı ileten araç doğru seçildiğinde günümüzde içeriğin hiçbir öneminin olmadığı ön görülmektedir.

Teknolojik Determinizm Örneği

Teknolojik determinizm nedir sorusunu iyi bir şekilde açıklayabilecek bir örnek; Sosyal Medya.

Teknolojik determinizme göre toplumun sosyal medyayı nasıl yarattığı değil, sosyal medyanın toplumu nasıl dönüştürdüğü önemlidir. Artık toplum tarafından tanınan biri olabilmek için bir akıllı telefon sahibi olmak ve ilgi çekici veya merak uyandırıcı bir fikrinizin ya da eyleminizin olması yetiyor.

Sosyal medya araçları getirdikleri ve götürdükleriyle teknolojik determinizme örnek olarak verilebilir. Ancak bu mecra da insanlar tarafından şekillendiriliyor ve genişliyor. İnsan eylemlerinden bağımsız bir değerlendirme söz konusu değil.

Sosyal Medya Kullanıcıları, Dünya genelimobil internet kullanıcıları

Yukarıdaki tabloda 2017 yılına ait 1. sırada Dünyadaki aktif internet kullanıcı sayısı, 2. sırada Dünya nüfusuna oranı, 3. sırada mobil internet kullanıcıları ve son olarak 4. sırada nüfusa oranla mobil internet kullanıcı sayısı gösterilmekte. Kısaca dünyanın yarısının internet erişimine sahip olduğunu ve bu kitlenin büyük bir çoğunluğunun mobil internet kullandığını göstermektedir.

Teknolojinin Dünya popülasyonunu nasıl dönüştürdüğü çok açık bir şekilde görünüyor.

Sonuç olarak;

  • Teknolojik determinizm dediğimizde bir diyalektik sürecin varlığından söz etmemiz mümkündür. Toplum ve teknoloji birbirini dönüştürmekte, değiştirmekte ve geliştirmektedir.
  • Teknolojik determinizm kavramı bir nevi indirgemeci bir kavramdır ve olayları açıklamada bir formül gibi kullanılabilecek terimler ortaya koymayı amaçlar. Fakat indirgeme yapılamayacak konularda işlemez hale gelir.
  • Tek bir değişkeni baz alarak yapılacak bu açıklamalar olayların nedenleri ve sonuçlarını açıklamada yetersiz kalacaktır.
  • Ayrıca çoğu olayın birden fazla determinizm anlayışına bağlı olarak değişebileceği göz önüne alındığında açıklama getirmenin daha da karmaşık bir hale geleceği açıktır.
Yazar hakkında

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar işaretlenmiştir.*